معقولات ثانيهء منطقى بعضى از اين معقولات ثانيه اساسا ذهنى محض هستند ؛ يعنى اينها درباره اشياء در خارج حتى صدق هم نمىكنند ، بلكه مصداقهايشان فقط در ظرف ذهن است . اينها يك معانىاى هستند كه اصلا ظرف وجودشان ، ظرف تحققشان و همه چيزشان ذهن است ، اصلا پا به دايرهء خارج نمىگذارند . در عين اينكه به تبع معقولات اوليه يك نوع رابطه‌اى با خارج دارند ولى خودشان هيچ نوع رابطه‌اى با خارج ندارند ؛ يعنى معقولات اوليه تا در خارج هستند از اين صفات عارىاند ، وقتى مىآيند در ذهن داراى اين صفات مىشوند . تمام معانى منطقى كه در منطق به كار مىرود از اين قبيل است . مثلا « موضوع » شدن از اين قبيل است . « انسان » كه موضوع واقع مىشود و « ضاحك » كه محمول واقع مىشود ، انسان در خارج است ، ضحك هم در خارج است اما موضوع بودن انسان و محمول شدن ضاحك در ظرف ذهن است . در خارج ، انسان موضوع نيست ، ضاحك هم محمول نيست ؛ ذهن است كه انسان را موضوع و ضاحك را محمول قرار مىدهد . بالاتر از اين بگوييم : « قضيه » واقع شدن هم از اين قبيل است . وقتى كه يك شىء صورت قضيه پيدا مىكند اين ذهن است كه شكل قضيه به آن مىدهد و الّا در خارج قضيه وجود ندارد . در خارج زيد قائم است ؛ اما نه اينكه زيد و قيام و نسبت ، به حالت يك قضيه در خارج باشند . البته منطقيّين گاهى سخن از قضيهء خارجيه به ميان مىآورند ولى اين واقعا قضيه نيست ، قضيهء خارجيه نيست « 1 » .

--> ( 1 ) خود كليت چگونه است ؟ خود مفهوم كليت ؟ استاد : كليت و حتى جزئيت به آن معنايى كه منطق مىگويد از همين قبيل است . كلى منطقى وقتى مىگوييم يعنى خود كليت . كليت هم همين جور است . كليت صفت يك معنى است در ظرف ذهن . انسان در ظرف ذهن صفت كليت را دارد . همين انسان پايش را كه از ظرف ذهن بيرون مىگذارد در عالم عين كليتى ندارد . - كلى طبيعى است ؟ استاد : بله ، و لذا كلى طبيعى را بايد بگوييم « طبيعى » ، نبايد بگوييم « كلى طبيعى » . بعدا در بحث كلى طبيعى مىگوييم كه كلى طبيعى يعنى طبيعت كه در ذهن كلى است و در خارج شخصى . - يعنى طبيعى كلى ؟ استاد : بله ، طبيعى ؛ طبيعىاى كه در ذهن كلى است و در خارج كلى نيست و الّا اگر بگوييم